اقتضائات حضور عقل برهاني در معرفت سياسي آيت‌الله جوادي آملي

سال دهم، شماره دوم، پياپي 20، پاييز و زمستان 1397



مرتضي علويان / استاديار گروه علوم سياسي، دانشگاه مازندران    m.alavian@umz.ac.ir

محمد زارع‌پور / کارشناسي ارشد انديشه سياسي اسلام، دانشگاه مازندران

دريافت: 28/03/1397 ـ پذيرش: 09/08/1397

چکيده

تعیّن مبانی معرفتی یک اندیشمند در ظروف گوناگوني صورت می‌پذیرد. ساختار اندیشة سیاسی یکی از آن ظروف است. استواری جهان‌دانی و جهان‌بانی یک اندیشمند بر چارچوب‌ها و بنیان‌های معرفتی او به اندازه‌ای است که برخی از اندیشمندانْ تاریخ نظام‌ها و اندیشه‌های سیاسی را تاریخ شناسایی نظام‌های معرفتی می‌دانند. جایگاه و حدود و ثغور عقل برهانی در میان منابع و ابزارهای معرفت دست‌مایة انشعابات گوناگون در کلام و فلسفة سیاسی گردیده است. نظر به اینکه آیت‌الله جوادی آملی یکی از اندیشمندان و متفکران بنام اصولی جهان اسلام است، سؤال اصلی در پژوهش نظری حاضر، این است که اقتضائات شناختی عقل برهانی جوادی چگونه در نظریة سیاسی ايشان تعیّن یافته است ؟ فرضیة اين نوشتار آن است که همزادپنداری عقل برهانی و دین در اندیشة سیاسی آيت‌الله جوادی آملی موجب همروی عقل و وحی در پاسخ به نیازهای سیاسی ـ اجتماعی روز با تأکید بر نقش مکمّل منبع وحیانی گردیده است. نوشتار با روش «مطالعة اسنادی و کتاب‌خانه‌ای» و «تحلیل محتوا» سعی در اثبات مدعای خود نموده است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است سیاست جوادی یک سیاست برهان بنیاد است که دستاوردهای قطعی عقل تجربی، قوّة متخیّله و عقل تجریدی در حوزة سیاست را جزو احکام دین قلمداد کرده و کاستی‌های ذاتی آن را با سیاست وحیانی برطرف مي‌سازد.

کلیدواژه‌ها: عقل، عقل‌گرایی، جوادی آملی، اندیشة سیاسی، معرفت‌شناسي.