تحليل ماهيت عدالت بر مبناي حق فطري

سال دهم، شماره دوم، پياپي 20، پاييز و زمستان 1397



محمدتقي كريمي / دانشجوي دكتري فلسفة سياسي اسلامي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره    mtkarimi56@gmail.com

محسن رضواني / دانشيار گروه علوم سياسي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره

دريافت: 06/09/1396 ـ پذيرش: 27/01/1397

چکيده

تبیین‌های متعددي از مفهوم «عدالت» بر پایة «برابری»، «استحقاق» و یا «حق» توسط نظریه‌پردازان ارائه شده است. در تلقّی از عدالت به مثابة «حق» نیز برداشت‌هایی از سوی نظریه‌پردازان از عدالت به مثابة «حق طبیعی» یا «حق قراردادی» ارائه شده است. هر يك از این نظریه‌ها در برداشت از ماهیت عدالت و ارائة راه‌کارهای تحقّق آن در جامعه، مسیرهای مخلتفی را طی كرده است. نظریة «عدالت مبتنی بر حق فطری» با ارائة یک تلقّی عام از «عدالت» ناظر به اساسی‌ترین و مهم‌ترین نیازها و حقوق انسانی، از گستردگی و جامعیت بیشتری نسبت به نظریه‌های رقیب برخوردار است. بر اساس این نظریه، حق در پایه‌ای‌ترین و اساسی‌ترین حالت، نه طبیعی و نه قراردادی، بلکه امری فطری و ذاتی است. توجه به ویژگی‌های حق فطری، برداشتی از عدالت که دربرگیرندة همة نیازهای اساسی و حقوق ثابت بشری بوده و از این‌رو مورد توافق و رضایت همة جوامع بشری و در همة عصرها و نسل‌ها است، ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها: عدالت، برابری، استحقاق، حق طبیعی، حق قراردادی، حق فطری.