حكم‌راني فضاي مجازي و قاعدة فقهي «نفي سبيل» با تأكيد بر بايسته‌هاي نظام جمهوري اسلامي ايران

سال دهم، شماره دوم، پياپي 20، پاييز و زمستان 1397



سيدعليرضا طباطبايي / دکتري حقوق عمومي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره    Aghighsart@yahoo.com

عباس کعبي‌نسب / استاد سطح عالي حوزة علمية قم و استاديار مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره

دريافت: 11/04/1396 ـ پذيرش: 18/09/1396

چکيده

«حکم‌رانی فضای مجازی» از موضوعاتی است که به تازگی در علم سیاست و حقوق وارد شده است. حکم‌رانی فضایِ مجازیِ موجود، که در بستر اینترنت جهانی سامان‌یافته، یکی از مباحث پرچالش دنیای معاصر است. سرشت مکتبی نظام جمهوری اسلامی ایران می‌طلبد تا با نظر به شالوده‌های فقه اسلام، وظایف حکومت اسلامی در حکم‌رانی فضای مجازی ترسیم گردد. اصول قانون اساسی، برگرفته از فقه پویای اسلام، حاکی از آن است که نظام جمهوری اسلامی وظایفی برعهده دارد؛ همچون: نفی هرگونه سلطه‌پذیری، طرد کامل استعمار و جلوگیری از نفوذ بیگانگان، تأمین خودکفایی در زمينة علوم و فنون و صنعت، و ایجاد محیط مناسب برای رویش فضایل اخلاقی. این پژوهش با روش «توصیفی ـ تحلیلی« و «اجتهادی» در مقام تبیین آن است که با توجه به چیرگی بیگانگان بر فضای مجازی اینترنت‌محور، که در دو بستر «ساختار» و «محتوا» ترسیم می‌شود، قاعدة «نفی سبیل» که در فقه اسلام و اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بازتاب یافته است، تکالیف گرانی را بر دوش نظام جمهوری اسلامی در مواجهه با این پدیدة نوظهور می‌گذارد که از جملة آنها، آفرینش شبکة ملّی اطلاعات و پی‌ریزی نظام امامت و امّت از راه هم‌افزایی با دیگر کشورهای اسلامی است.

کلیدواژه‌ها: فضای مجازی، اینترنت، شبکه ملّی اطلاعات، حکم‌رانی، نفی سبیل، وظایف حکومت اسلامی، امامت و امّت.