كاربرد روش «استنباطي ـ تحليلي» در پژوهش‌هاي مديريتي

سال هفتم، شماره دوم، پياپي 16، بهار و تابستان 1397



عزيزالله خليلی / دانش آموختة سطح چهار حوزة علمیه و دانشجوي دکتری مدیریت     az.khalili57@gmail.com

علی‌اصغر پور عزت/ دکتری مدیریت با گرایش خط‌مشی‌گذاری عمومی، دانشگاه تهران     pourezzat@ut.ac.ir

محمد حسن جعفری / استاديار مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره    jafari@qabas.net 

دريافت: 17/07/1396 ـ پذيرش: 30/11/1396

چکیده

«روش پژوهش» در همة علوم، از جمله علوم انسانی از اهمیت خاصی برخوردار است و اعتبار پژوهش به روش آن بستگی دارد. یکی از روش‌های قابل پي‌گيري در پژوهش‌های علوم انسانی، روش «استنباطی ـ تحلیلی» است. روش «استنباطی ـ تحلیلی»، روشی مرکب از روش «اجتهاد» مرسوم در حوزه‌های علمیه و روش «تحلیل مضمون» (Theme analysis) است. روش اجتهادی مرسوم در حوزه‌های علمیه، تبیین‌کنندة سند روایات و دلالت آیات قرآن و روایات و همچنین دلالت سیرة پیامبرصلی الله و آله وسلم و ائمة اطهار علیه السلام بر اساس سایر آیات و روایات و قواعد فقهی و اصولی است. بر اساس روش اجتهادي مرسوم، مي‌توان کدها و زیر مقوله‌ها را استخراج كرد و با تحلیل بیشتر بر اساس روش «تحلیل تم» (مبتنی بر داده‌های متنی)، مي‌توان مضمون‌ها را از زیر مقوله‌های به دست آمده در روش استنباطی استخراج نمود.    

این پژوهش، كوشيده است از یک‌سو، گام‌های «روش اجتهادی» و روش «تحلیل تم» و ترکیب آن دو را تبیین كند، و از سوی دیگر، امکان کاربست روش ترکیبی در پژوهش‌های مدیریتی بررسی شود. پژوهش حاضر بر‌اساس روش «اسنادی و تحلیلی» انجام گرفته و حاصل آن، طراحی روش مركب از روش «اجتهادی» و «تحلیل تم» است. علاوه بر آن مراتب سازگاری این روش با پژوهش‌های مدیریتی و اسلامی بررسی شده، گام‌های این روش برای کار‌بست در پژوهش‌های مدیریتی بر‌شمرده است.

كليدواژه‌ها: روش اجتهادی، روش تحلیل تم، روش ترکیبی، کاربرد روش استنباطی و تحلیلی، پژوهش‌های مدیریتی.