بررسي تحليلي سير تفسير اجتماعي قرآن كريم در قرن اخير

سال هفتم، شماره اول، پياپي 25، زمستان 1394


صادق گلستاني / عضو هيئت علمي گروه جامعه شناسي مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره                       


دريافت: 7/3/1394 ـ پذيرش: 30/7/1394                                                         sadeq.qolestani47@yahoo.com



چکيده


مسئله اصلي اين پژوهش، بررسي فرايند شکل گيري تفسير اجتماعي، به عنوان يکي از تحولات فرهنگي - اجتماعي قرن اخير در جهان اسلام است که با روش تحليل محتواي و با مطالعه تفاسير ترتيبي و موضوعي مفسران قرآن صورت مي پذيرد. اين رويکرد تفسيري، در چارچوب مواجهه جهان اسلام با جهان مدرن قابل شناسايي است. مواجهه دنياي اسلام با پيشرفت هاي علمي  و فني جهان غرب، در کنار عقب ماندگي جهان اسلام، برخي از مصلحان اجتماعي را به چاره انديشي واداشت. آنان با شناخت درد جامعه اسلامي، درمان آن را در بازگشت به قرآن و بازخواني آن، به گونه اي که پاسخ گوي نيازهاي زمانه باشد، يافتند. تفسير اجتماعي از آغاز قرن چهاردهم توسط برخي مفسران، مثل رشيدرضا، در قالب تفسير ترتيبي «المنار» شروع شده و سير تکاملي آن را در قالب تفسير ترتيبي و موضوعي تا به امروز ادامه داده است. مهم ترين ويژگي اين رويکرد تفسير واقع گرايي و ملاحظه واقعيت اجتماعي در بررسي پيام الهي و نيز رويکرد انتقادي نسبت وضعيت موجود جهان اسلام و به ويژه جامعه مدرن است.


کليد واژه ها: تفسير، تفسير اجتماعي، واقع نگري، تفسير موضوعي، علمي، انتقادي.