دو گونه طبقه بندي علوم در نگاه اِخوان الصّفا و خُلّان الوَفا

سال هفتم، شماره اول، پياپي 25، زمستان 1394


حامد جوکار / دانشجوي دکتري انقلاب و تمدن اسلامي پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي                                  Jokar.h@gmail.com


دريافت: 15/2/1394 ـ پذيرش: 12/7/1394



چکيده


در ميان مسلمانان اِخوان الصّفا و خُلّان الوَفا، يکي از مهم ترين گروه هايي هستند که به موضوع طبقه بندي علوم توجه ويژه داشتند. هدف اخوان الصفا، ايجاد تحول فکري و بنيادي در جامعه بود تا از آن طريق، انسان ها را به سعادت برسانند. از اين گروه بيش از پنجاه رساله در زمينه هاي گوناگون دانش و فرهنگ به جاي مانده است که نمايانگر سهم قابل توجه ايشان در رشد و شکوفايي فرهنگ اسلامي باشد. چينش موضوعات و تربيب اين رسائل که شباهت بسيارى به يك دايرة المعارف فلسفي- علمى دارد، يکي از مهم ترين منابع براي استخراج طبقه بندي مطلوب علوم از نگاه اخوان الصفا است. در کنار اين طبقه بندي که بر اساس ماهيت سلسله مراتبي علوم به سامان آمده، در رساله هفتم اين مجموعه رسائل و ذيل رساله «في الصنائع العلميه و الغرض منها»، طبقه بندي ديگري از علوم مطرح شده که با طبقه بندي به دست آمده از ترتيب رساله ها تفاوت فراواني دارد. اين مقاله مي کوشد ضمن شرح دوگانگي اين دو طبقه بندي، به تبيين ديدگاه و نقش اخوان الصفا در دسته بندي علوم اسلامي بپردازد.


کليدواژه ها: طبقه بندي علوم، رسائل اخوان الصفا، اخوان الصفا، دايرةالمعارف، علم، فلسفه، شيعه.