روش‌شناسي علم اجتماعي؛ با تأكيد بر تفسير اجتماعي الميزان

سال نهم، شماره دوم، پياپي 34، بهار 1397



صادق گلستاني / استاديار گروه جامعه‌شناسي، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره    sadeq.qolestani47@yahoo.com

دريافت: 24/12/1396 ـ پذيرش: 01/03/1397

چكيده

روش‌شناسی، از مسائل بنیادین مربوط به علم اجتماعی شمرده می‌شود. این مسئله، سهم زیاد در تولید علم اجتماعی و فهم نظریه‌های اجتماعی و داوری دربارة آنها دارد. اهمیت این مسئله موجب شده تا مناقشات روش‌شناختی همواره در علم اجتماعی وجود داشته باشد؛ نزاع روش‌شناختی تفسیری و تبیینی، فردگرایی و جمع‌گرایی از جمله آن است. اين مقاله در پی پاسخ به این پرسش است که تفسیر اجتماعی المیزان، چه مسیری را برای شناخت اجتماعی معتبر می‌شمرد؟ آیا المیزان تنها بر روش تجربی در علم اجتماعی تأکید می‌روزد؟ کدام‌یک از رویکرد فردگرایانه، یا جمع‌گرایانه را در علم اجتماعی بر‌می‌گزیند؟ شیوة تفهمی و تبیینی، از چه جایگاهی در روش‌شناسی المیزان برخوردار است؟ پاسخ به این مسئله در این پژوهش، با روش توصیفی و تحلیلی و يا رویکرد المیزانی کسب معرفت در علم اجتماعی در سه سطح معرفی می‌گردد. این رویکرد، به روش تجربی در علم اجتماعی بسنده نمی‌کند، بلکه شامل روش عقلی و شهودی، در کنار روش تجربی معتبر و رویکرد کثرت‌گرایانه- تبیین فردگرایی و جمع‌گرایی روش‌شناختی، همراه با به‌کارگیری شیوة تبیینی و تفهمی را در علم اجتماعی ضروری می‌داند.

كليدواژه‌ها: روش‌شناسی، کثرت‌گرایی، تبیینی، تفسیری، تجربی، مبانی معرفتی.