تأملاتي بر ديدگاه‌هاي اكولوژيكيِ علماي معاصر شيعي، با تأكيد بر آراء علامه طباطبائي و علامه جعفري

سال نهم، شماره سوم، پياپي 35، تابستان 1397



فاطمه علایی رحمانی / دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهراء علیها السلام، تهران، ایران     f.alaee@alzahra.ac.ir

فهیمه غلامی‌نژاد / کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهراء علیها السلام، تهران، ایران

دريافت: 14/04/1397 ـ پذيرش: 21/08/1397    f.gholaminejad@student.alzahra.ac.ir

چکیده

تأثیر محیط بر انسان یا نظریة اکولوژیست، از مسائل اساسی، جریان‌ساز در عالم تفکر و مورد توجه اندیشمندان متأخر و متقدم بوده است. علم اکولوژي، به تأثير و نقش عوامل محیطی بر افکار و رفتار انسان مي‌پردازد. جریان‌هایی همچون ماترياليسم و گونه‌های مختلف عوامل محیطی و جریان‌های کوچک بر آمده از آنها، ناشي از نوع واکنش علمای معاصر شیعی با این مسئله بوده است. این تعامل، در موارد بسیاری وابسته به موضع معرفت‌شناختی آنها است؛ بدین‌معنا که با انکار یا پذیرش نقش هریک از این عوامل توسط این علماء، نظریة اکولوژیکی این دانشمندان نیز قلمرو متفاوتی داشته است. ازاین‌رو، بررسی دیدگاه‌های اکولوژیکی علمای معاصر شیعی، از اهمیت خاصی برخوردار است. اين پژوهش، با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی، ابتدا نیم‌نگاهی به دیدگاه فیلسوفان و اندیشمندان متأخر در این زمینه داشته، سپس به طور خاص به بررسی دیدگاه علامه طباطبائی و علامه جعفری در این زمینه می‌پردازد. حاصل يافته‌هاي اين پژوهش، دسترسی به رهیافتی است که بر اساس آن، نظریه اکولوژیکی علمای معاصر شیعی را به روشني اثبات می‌کند. به‌گونه‌ای‌که علامه طباطبائی و علامه جعفری، بر اثربخشی عوامل محیطی به‌مثابه یک عامل بیرونی در الگودهی افکار و رفتار انسان اذعان داشته‌اند.

کلیدواژه‌ها: علمای معاصر شیعی، علامه طباطبائی، محمدتقی جعفری تبریزی، اکولوژی، محیط، ماترياليسم.