تأثير جامعه بر فقه با تأكيد بر آراي امام خميني ره

سال دهم، شماره دوم، پياپي 38، بهار 1398



محمدباقر رباني / دانشجوی دکتری اندیشه معاصر مسلمین جامعةالمصطفی العالمیه واحد تهران    rabani418@yahoo.com



محسن ميري / دانشيار جامعةالمصطفی العالمیه    smmiriicas@gmail.com

حسن غفاری‌فر / استاديار جامعه‌شناسي دانشگاه باقرالعوم علیه السلام   h.ghafarifar@yahoo.com



دريافت: 20/11/1397 - پذيرش: 25/03/1398



چکیده

فقه به‌عنوان یک دانش نقلی ـ وحیانی که متکفل رفتار مکلفین است، به بررسی هنجارهای فردی و اجتماعی مي‌پردازد. البته این دانش، علاوه بر کتاب و سنت، از عقل و اجماع هم استفاده مي‌کند، به‌ علاوه فقه شیعه یک فقه فعال، مطابق با شرایط و زمینه‌هاي اجتماعی و تابع زمان و مکان است، ازاين‌رو توان پاسخگویی نیازهای متغیر افراد و جوامع را دارد. این تبعیت، به‌معنای نادیده گرفتن ثابتات احکام الهی و عرفی‌سازی نیست. بلکه ازآنجايی‌که احکام الهی موضوع محور می‌باشند، همچنان‌که استحاله یا رفع مانع یا حصول شرط در مسیر زمان، پدیده‌ها را یا از وضعیت یک حکم فقهی خارج می‌کند، یا زیرمجموعه یک حکم فقهی قرار می‌دهد. ازاین‌رو، در موضوعات اجتماعی فهم چنین تغییرات سخت‌تر شده، منجر به تحجر و تصلب بر ظاهر می‌شود. پس از انقلاب اسلامی و فعال شدن فقه در عرصه‌های اجتماعی، ضرورت دارد که تأثیر جامعه بر فقه بررسی شود. اهمیت مکتب فقهی امام خمینی ره، به این است که ایشان با توجه دادن به عنصر زمان، مکان و مصلحت که عامل تغییر در اجتهادند، به تأثیر شرایط اجتماعی در فهم موضوع، تعیین مصادیق موضوع و احکام فقهی اهتمام داشته‌اند.

کلید‌واژه‌ها: فقه، جامعه، زمان و مکان، مصلحت، فقه اجتماعی.