امكان علم ديني

سال دوم، شماره چهارم، پاييز 1390، صفحه 5 ـ 28


Ma'rifat-i Farhangi Ejtemaii, Vol. 2. No. 4, Fall 2011


محمود رجبي*


چكيده


علم ديني داراي ابعاد، قلمروها، مباني، مفروضات و تعريف ها و تصويرهاي گوناگوني است. دلايل نادرستي علم ديني از نظر مخالفان عبارتند از: سابقة ناموفق ايدئولوژيك كردن علم؛ منسوخ شدن بحث دربارة علم ديني؛ فقدان پشتوانة علمي و سياسي؛ عاطفي بودن دفاع از آن؛ گسست ميان هست ها و بايدها؛ وحدت موضوع و روش هر علم؛ اتفاقي بودن پيدايش يك علم؛ تناقض گونه بودن واژة علم ديني؛ و لوازم ناپذيرفتني آن.


اين دلايل توان اثبات مدعاي يادشده را ندارند؛ زيرا ايدئولوژيك كردن علم در مسيحيت و ماركسيسم، نمي تواند دليل ناموفق علم ديني دانسته شود. اين توهم، برخاسته از پيش فرض نادرست يك سان انگاري اسلام با ساير اديان است. منسوخ شدن علم ديني، اتفاقي بودن پيدايش علم، گسست ميان هست ها و بايدها و فقدان پشتوانة علمي براي علم ديني، مدعياتي بدون دليل و برخلاف واقعيت هاي تاريخ علم است. نتيجه گيري نادرستي علم ديني از وحدت موضوع و روش، و تناقض نما بودن واژة علم ديني نيز معلول نوعي مغالطه است. سرانجام، لوازم ناپذيرفتني علم ديني، ادعايي صرف، مربوط به مرحلة اجرايي تحقق علم ديني و برخاسته از عدم آشنايي با معارف اسلامي و قلمرو آموزه هاي دين اسلام است.


كليدواژه ها: علم ديني، دلايل مخالفان علم ديني، تمايز علوم، پيشينة علم ديني.