بررسي آيات موهم ارتكاب گناه يا ترك اولي از سوي حضرت موسي عليه السلام در قتل قبطي

سال يازدهم، شماره دوم، پياپي 21، پاييز و زمستان 1397



علی فقیه/ دکترای تفسیر تطبیقی قرآن کریم    alifaghih30@yahoo.com

اسماعيل سلطاني بيرامي/ استاديار مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره

دريافت: 29/06/1397 ـ پذيرش: 24/11/1397



چكيده

در درگیری واقع شده بین فردی از فرعونیان و فردی از بنی‌اسرائیل که حضرت موسی علیه السلام به کمک اسرائيلي (سبطی) شتافت و دفع فرعوني (قبطی) توسط ایشان منتهی به مرگ وي شد، جاي طرح اين پرسش است که آیا می‌توان تعابیر نقل شده از حضرت موسی علیه السلام بعد از قتل قبطی را با عصمت جمع کرد؟ تعابیري که موهم شبهة معصیت یا ترک اولی است، عبارت‌اند از: «هذا مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ»؛ «قالَ رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسي‏ فَاغْفِرْلي»؛ «قالَ فَعَلْتُها إِذاً وَأَنَا مِنَ الضَّالِّينَ».

تا آنجا که بررسی شد، همة مفسران شیعه این قتل را ترک اولی و همة مفسران اهل تسنن (به‌جز فخررازی) آن را گناه برشمرده‌اند. این نوشتار به‌روش توصيف و تحليل، به بررسي شبهه پرداخته و به اين نتيجه رسيده است که قتل قبطی توسط آن حضرت، نه‌تنها گناه نبود؛ بلکه ترک اولی هم نبوده است. ضمير «هذا» در آية نخست به اقتتال و درگيري ميان سبطی و قبطی برمی‌گردد. واژة «ظلم» و «غفران» در آية دوم نیز در معنای لغوی به‌کار رفته است؛ در نتیجه چنین معنا می‌شود: با ورود به این شهر، خود را در جایی که نباید می‌بودم قرار دادم؛ پس مرا از دشمنان بپوشان. جملة «فَعَلْتُها إِذاً وَأَنَا مِنَ الضَّالِّينَ» نیز در مقام توریه بیان شده است.

کلیدواژه‌ها: حضرت موسی علیه السلام، عصمت موسي، قتل قبطی، گناه، ترک اولی.