چيستي مفاهيم اخلاقي بر اساس حكمت متعاليه

سال نهم، شماره اول، پياپي 23، بهار و تابستان 1397



محمد حسين‌زاده يزدي / استاد گروه فلسفه مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره      mohammad_h@qabas.net

محمود شريفي / كارشناس ارشد عرفان اسلامي مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره      m-sharifi35@mihanmail.ir

دريافت: 18/7/96 - پذيرش: 15/1/97

چکیده

مفاهیم اخلاقی، از این جهت که مثل مفاهیم فلسفی مشهور جزو معانی‌اند، نه صور و مابازای خارجی دارند، نه ذهنی، شباهت زیادی به معقولات ثانیة فلسفی دارند؛ اما ازآنجاکه اولاً تحقق خارجی‌ محکی مفاهیم اخلاقی، دائرمدار فعل ارادی‌ انسان است، و ثانیاً مصداق‌یابی آنها دائرمدار قصد فاعل است، از مفاهیم فلسفی مشهور فاصله پیدا می‌کنند. این تفاوت باعث شده حکمای مسلمان، مفاهیم و گزاره‌های فلسفی مربوط به فضای هستی‌شناختی را ذیل حکمت نظری، و مفاهیم و گزاره‌های مربوط به فضای ارزش‌شناختی را ذیل حکمت عملی بحث کنند. در اين مقاله، ضمن تحقیق دربارة حقیقت مفاهیم فلسفی، سنخ مفاهیم اخلاقی و فرق آنها با مفاهیم فلسفی مشهور را بررسی کرده‌ایم. وجود تمایز اساسی بین این دو دسته مفاهیم، باعث شده است، از مفاهیم فلسفی مشهور با عنوان «معقولات ثانیة هستی‌شناختی»، و از مفاهیم اخلاقی و هر مفهوم مربوط به وادی عمل ارادي همراه با قصد انسان، با عنوان «معقولات ثانیة ارزش‌شناختی» تعبیر شود.

کلیدواژه‌ها: مفاهیم اخلاقی، مفاهیم فلسفی، حکمت نظری، حکمت عملی، ملاصدرا.