فرهنگ سياسي مطلوب نظام سياسي در قرآن

سال دوازدهم، شماره اول، پياپي23، بهار و تابستان 1399



* اميرحسين مافي / دانشجوي دکتری انقلاب اسلامي، دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام    Mafiforootan@gmail.com

محمدجواد نوروزي فراني / دانشيار گروه علوم سياسي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره

دريافت: 04/08/1398 ـ پذيرش: 17/12/1398

چکيده

فرهنگ سیاسی، چگونگی مواجهه با موضوعات سیاسی است که با بررسی سه شاخص (شناختی، عاطفی و ارزشی) در افراد سنجش می‌شود. این پژوهش به مطالعة فرهنگ سياسي مطلوب نظام سیاسی از ديدگاه قرآن با توجه به آموزه‌های گابریل آلموند می‌پردازد و الگوی تحلیل آن، روش کیفی نظریة زمینه‌ای است. بر این اساس، در ابتدا داده‌های قرآنی مرتبط با نظام‌های سیاسی الهی و طاغوتی، گردآوری شد و نحوة تأثیرشان بر شاخص‌های فرهنگ سیاسی مشخص گرديد؛ سپس با توجه به نتایج، مقولات محوری و هسته‌ای استخراج و نظریة متناظر با آن‌ها تدوین شد. نتایج پژوهش نشان داد که الگوي مطلوب فرهنگ سیاسی قرآنی در عرصة نظام سیاسی، مشارکتی است؛ زیرا از منظر قرآن، وجود زمینه‌های عینی در نظام الهی و رهبران، مانند بسترسازی اجرای دستورات الهی، تعلیم و تربیت، وحدت‌گرایی، مدارا، عمل به پیمان‌ها و عدالت، سبب ایجاد شاخص‌های سیاسی مثبت در رابطه نظام سیاسی و رهبران و تولید فرهنگ سیاسی مشارکتی می‌شود و در مقابل، وجود عناصری همچون شرک، دعوت به خود، ظلم و انحصارطلبی در نظام‌های طاغوتی و رهبران آن، مولّد شاخص‌های سیاسی منفی و فرهنگ سیاسی محدود است.

کلیدواژه‌ها: قرآن کريم، فرهنگ سیاسی، نظام سیاسی، رهبران، مشارکت.