تحليل انتقادي انديشة سياسي غرب مدرن در منظومة معرفتي اقبال لاهوري

سال دوازدهم، شماره اول، پياپي23، بهار و تابستان 1399



حسنعلي سلمانيان / دانشيار گروه معارف، دانشگاه گرگان     salmanian2@gmail.com

دريافت: 19/11/1398 ـ پذيرش: 06/03/1399

چکيده

غرب در سده‌های اخیر اندیشه‌های نوینی را در عالم سیاست پدید آورده است. سکولاریسم، دموکراسی، ناسیونالیسم، سوسیالیسم، فاشیسم و لیبرالیسم از جملة این اندیشه‌هاست. تحقیق پيش‌رو کوشیده است این اندیشه‌ها را از نگاه اقبال لاهوری ـ یکی از تحصیل‌کردگان در غرب و آشنا با فرهنگ مغرب‌زمین ـ مورد تحلیلِ انتقادی قرار دهد. با توجه به اینکه پیشرفت و چیرگی غرب بر ديگر ملت‌ها سبب ارزشمندی تمدن جدید و به‌ویژه قداست تفکر سیاسی مدرن در اذهان بسیاری شده است، اين بررسی می‌تواند گامی مهم در فهم اندیشة سیاسی غرب به‌عنوان رقیب اندیشة اسلامی و نیز نقد بت‌شدگی و غرب‌پرستی به‌شمار آید. این پژوهش که به‌صورت توصیفی ـ تحلیلی و با ابزار کتابخانه‌ای صورت‌بندی شده است، مشخص نمود که اقبال، اگرچه به برخی از این باورهای سیاسی روی خوش نشان داده و بعضی از محاسن آن را پسندیده و از آن سود برده است و حتی در پاره‌ای از زمان‌ها نسبت‌به برخی از آن‌ها متعصب بوده، اما با کلیت آنها مخالف است و آنها را مانع و دشمن سعادت و حیات سیاسی بشر می‌داند.

کلیدواژه‌ها: اقبال لاهوری، سکولاریسم، دموکراسی، ناسیونالیسم، فاشیسم، لیبرالیسم، سوسیالیسم.