فصل نامه علمی - پژوهشی
فصل نامه علمی - پژوهشی معرفت فلسفي

بایگانی نشریه

تأملاتي بر ديدگاه علامه طباطبائي و آيت‌الله جوادي آملي در باب وحدت شخصي وجود

سال پانزدهم، شماره دوم، پياپي 58، زمستان 1396



عباس نیکزاد / دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بابل                                        Nikzad37@yahoo.com



دريافت: 7/6/95                  پذيرش: 11/3/96



چکیده



فیلسوفان صدرایی به تشکیک در مراتب وجود، یعنی وحدت وجود در عین کثرت وجود معتقدند و در برابر، عرفا و متصوفه اسلامی به وحدت شخصی وجود عقیده دارند؛ یعنی وجود را واحد شخصی می‌دانند که همان وجود حق عزوجل است و غیر حق را به وجود مستعار و مجازی موجود می‌دانند نه به وجود حقیقی. در مقابل، حکما به کثرت وجود در عین وحدت قائل‌اند. در مکاتباتی که میان مرحوم سیداحمد کربلایی و حاج شیخ محمدحسین اصفهانی(کمپانی) در این زمينه رد و بدل شد، مرحوم کربلایی از نظریه عرفا و مرحوم اصفهانی از نظریه فلاسفه دفاع می‌کرد. علامه طباطبائی تذییلاتی بر این مکاتبات مرقوم كرد و در نهایت از نظریه عرفا پشتيباني نمود. او بر این باور است که برهان حکما در باب تشکیک، مسلک عرفا را بعینه نتیجه می‌دهد؛ یعنی همان برهان تشکیک ما را به وحدت شخصی وجود و نفی کثرت حقیقی هدایت می‌کند. آیت‌الله جوادی آملي نیز بر این باور است و می‌گوید: عرفان مبتنی بر وحدت شخصی وجود، و فلسفه مبتنی بر کثرت حقیقی وجود است. در عرفان، هستی محض وجود واحد است و در عرض یا طول آن وجود دیگری که مستقل از آن و یا عین ربط به آن باشد فرض نمی‌شود و امور مقید و محدودی که تصویر می‌شوند، آیات و نشانه‌ها و ظهورات واجب‌اند. در این مقاله به نقد و بررسی دیدگاه و ادله این دو بزرگوار پرداخته، و در نهایت حقانیت مسلک حکما اثبات شده است.



کلیدواژه‌ها: وحدت شخصی وجود، تشکیک وجود، عرفا، فیلسوفان صدرایی، علامه طباطبائی، آیت‌الله جوادی آملي.