فصل نامه علمی - پژوهشی
فصل نامه علمی - پژوهشی روان شناسي و دين

بایگانی نشریه

سبب‌شناسي نفاق از منظر منابع اسلامي و مقايسه آن با دو مفهوم روان‌شناختي رياكاري اخلاقي و ناهماهنگي شناختي

سال دوازدهم، شماره چهارم، پياپي 48، زمستان 1398



علی تیمورنژاد / كارشناسي ارشد روان‌شناسي مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره    aliaram6969@gmail.com

محمدرضا احمدی / استاديار گروه روان‌شناسي مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره    m.r.Ahmadi313@Gmail.com

محمدرضا جهانگیرزاده / استاديار گروه روان‌شناسي مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره    jahangirzademr@gmail.com

دريافت: 20/02/1397 ـ پذيرش: 15/08/1397



چکیده

«نفاق»، پدیده‌ای روان‌شناختی است که بر اساس متون اسلامی با ملاک‌های سلامت روانی در تعارض است. اين پژوهش، درصدد سبب‌شناسي، و شناسایی تشابه‌ها و تفاوت‌های نفاق با دو مفهوم ریاکاری اخلاقی و ناهماهنگی شناختی در روان‌شناسی می‌باشد. این پژوهش به لحاظ هدف، از نوع تحقیقات بنیادی و از حیث رویکرد، کیفی است که در گردآوری اطلاعات از روش تحليل مفهومي ـ محتوايي، بهره می‌برد. نفاق، بر اساس متون اسلامی عبارت است از: «یک وضعیت روانی ـ رفتاری نابهنجار که شامل هرگونه دوگانگی ظاهر و باطن یا قول و فعل در روابط میان‌فردی می‌باشد». در بخش سبب‌شناسی از منظر متون اسلامی، عوامل انگیزشی (مثل ترس و طمع)، آمادگی‌های روانی (مثل تعصب و احساس ذلت)، و عوامل رفتاری (مثل دروغگویی و خلف وعده) به‌عنوان محوری‌ترین عوامل نفاق شناسایی شد. در بخش سبب‌شناسی مبتنی بر دو مفهوم ریاکاری اخلاقی و ناهماهنگی شناختی، جلب منفعت شخصی، به‌عنوان تنها عامل روان‌شناختی شناسایی شد. نتیجه اينکه در مفهوم‌شناسی نفاق بر اساس منابع اسلامی مفهوم محوری در تعریف نفاق یعنی «هرگونه دوگانگی ظاهر و باطن» در نظریات و مفاهیم روان‌شناختی مانند ریاکاری اخلاقی و ناهماهنگی شناختی، نیز منعکس شده است. در بخش سبب‌شناسی وجود مفاهیم مشترکی مانند «طمع» در متون اسلامی و جلب منفعت شخصی در متون روان‌شناختی می‌تواند موجب هم‌افزایی دو ساحت دین و روان‌شناسی شود.

کلید‌واژه‌ها: نفاق، ریاکاری اخلاقی، ناهماهنگی شناختی، ناهمخوانی شناختی، سبب‌شناسی نفاق.





The Etiology of Hypocrisy from the Perspective of Islamic Sources and its Comparison with the two Psychological Concepts of Ethical Hypocrisy and Cognitive Dissonance



 



Ali Teymour Nezhad / MA of Psychology from the Imam Khomeini Education and Research Institute



                                                                                             aliaram6969@gmail.com



Mohammad Reza Ahmadi / Associate Professor of the Department of Psychology at the Imam Khomeini Education and Research Institute                                                                                                                      m.r.Ahmadi313@Gmail.com



Mohammad Reza JahangirZadeh / Associate Professor of the Department of Psychology at the Imam Khomeini Education and Research Institute                                                                                                jahangirzademr@gmail.com



Received: 2018/05/10 - Accepted: 2018/11/06



 



Abstract



"Hypocrisy" is a psychological phenomenon that, according to Islamic texts, is in conflict with the criteria of mental health. This study seeks to recognize and identify similarities and differences between the two concepts of ethical hypocrisy and cognitive dissonance in psychology. The purpose of this study is fundamental research and qualitative approach that uses conceptual-content analysis method to gather information. The hypocrisy, according to Islamic texts, is: "An abnormal psycho-behavioral condition that includes any apparent dichotomy within or between interpersonal relationships". In the etiology part, from the perspective of Islamic texts, motivational factors (such as fear and greed), psychological preparedness (such as prejudice and sense of disgust), and behavioral factors (such as lying and backwardness) were identified as the most central factors of hypocrisy. In the etiology part based on the two concepts of ethical hypocrisy and cognitive dissonance, self-interest was identified as the only psychological factor. The result is that in the concept of hypocrisy based on Islamic sources, the key concept in the definition of hypocrisy, i.e., "any dichotomy of appearance and inside", is also reflected in psychological theories and concepts such as ethical hypocrisy and cognitive dissonance. In the etiology part, the existence of common concepts such as "greed" in Islamic literature and self-interest in psychological texts can lead to the synergy between religion and psychology.



Keywords: Hypocrisy, Moral Hypocrisy, Cognitive Dissonance, cognitive dissonance, the etiology of hypocrisy.