مباني هستي شناختي مسئوليت اخلاقي در اخلاق اسلامي

سال پنجم، شماره اول، پياپي 15، بهار و تابستان 1393


عليرضا شهرياري / كارشناس ارشد فلسفه مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره alireza1424yasen@gmail.com


دريافت: 2/7/1391 ـ پذيرش: 4/12/1391



چكيده


مسئوليتِ اخلاقي يا در معرض بازخواست بودن نسبت به وظايفِ اخلاقي، در اخلاق اسلامي صرفاً در برابر خداوند معنا پيدا مي كند. تلاش انسان در نيل به هدف، در پرتو مسئوليت است كه معنا دار شده، شتاب فزاينده اي پيدا خواهد كرد. عدمِ مسئوليت، زندگي فردي و اجتماعي انسان را به مخاطره انداخته، نظام اجتماعي را دچار اختلال مي كند. اولين و مهم ترين بحث در اين زمينه، بحث از مباني نظري و مبانيِ هستي شناختي مسئوليت اخلاقي است. اين پژوهش با رويكرد تحليلي، به بررسي خاستگاه هستي شناختي مسئوليت اخلاقي انسان در اخلاق اسلامي مي پردازد. از جمله اين مباني، اصل وجود خداوند، توحيد، حاكميت مطلق و قدرت فراگير الهي، حكمت، عدل و رحمت خداوند مي باشد. فوائد اثبات اين اصل عبارتند از: انسان ها نسبت به حقوق خداوند و ديگران مسئولند؛ انسان نسبت به هر فعلي كه در رشد كمال اختياري وي تأثيرگذار است، مسئوليت دارد؛ فساد و تباهي در عالم، مستقيم و يا غيرمستقيم، مسئوليت آور است؛ هدايت جز از طريق مسئول بودن انسان امكان ندارد؛ مسئول نبودن انسان با حكمت، عدل، رحمت الهي و نظام احسن در تضاد است.


كليدواژه ها: مسئوليت، مسئوليت اخلاقي ، حق و تكليف، مباني هستي شناختي.