معرفي مسيري پيشنهادي براي انجام مطالعات و تحقيقات در قلمرو صفات اخلاقي و كاربردهاي تربيتي آن

سال دهم، شماره اول، پياپي 25، بهار و تابستان 1398



بابک شمشیری / دانشیار فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه شیراز     bshamshiri@rose.shirazu.ac.ir 

دريافت: 05/09/1397 - پذيرش: 20/01/1398



چکيده

دیدگاه صفات؛ یعنی مجموعه‌ای از رذایل و فضایل، از جمله قدیمی‌ترین و پرنفوذترین دیدگاه‌های اخلاقی در جهان اسلام است. به‌طوری‌که اکثر تألیفات اخلاقی مسلمانان، اعم از متقدمان و متأخران، از این منظر به موضوع اخلاق نگريسته‌اند. حال اگر دیدگاه فوق را به‌عنوان چارچوبی نظری برای انجام مطالعات اخلاقی در نظر بگیریم، هدف اين مطالعه، معرفی و ارائه مسیری برای انجام مطالعات و پژوهش‌های علمی، در قلمرو صفات اخلاقی می‌باشد. با توجه به این هدف، پرسش عمدة مقاله حاضر عبارت است از: برای انجام مطالعه و تحقیق در حیطه صفات اخلاقی، چه مراحلی ضرورت دارد؟ نتایج به‌دست‌آمده حکایت از اين دارد که شش مرحله کلی را می‌توان برای انجام مطالعات مربوط به صفات اخلاقی در نظر گرفت. این مراحل، عبارتند از: مفهوم‌پردازی صفات اخلاقی، شناسایی ریشه‌های صفات اخلاقی، پیامدهای صفات اخلاقی، راهکارهای پیشگیرانه از رذایل اخلاقی، راهکارهای درمانی و راه‌های رشد و توسعة فضایل اخلاقی. انجام این شش مرحله، مستلزم استفاده از انواع روش‌ای پژوهش مشتمل بر روش سنتی اسلامی (اصول فقه)، روش‌های علمی جدید؛ یعنی کمی و کیفی و نیز روش پژوهش فلسفی، به‌ویژه با رویکرد تحلیل مفهومی می‌باشد. این مسیر پیشنهادی می‌تواند به رشد و توسعة پژوهش در قلمرو تربیت اخلاقی کمک نماید.

کلیدواژه‌ها: اخلاق، صفات اخلاقی، ارزش‌های اخلاقی، تربیت اخلاقی، مدل پژوهش.