بازشناسي نفس لوّامه و عوامل بيداري آن از نگاه قرآن و حديث

سال يازدهم، شماره دوم، پياپي 28، پاييز و زمستان 1399



* محمدرضا حسینی‌نیا / استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه ایلام    mohhos313@yahoo.com

محسن حسن‌وندی / دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه ایلام    hasanvafa88@yahoo.com

دريافت: 20/11/1398 ـ پذيرش: 10/04/1399



چکيده

نفس، يكي از ابعاد وجودي انسان است كه داراي مراتب مختلفی و به حالات و شئون مختلفي متصف مي‌شود. يكي از اين حالات، حالت لوّامگي آن است كه پس از اتصاف به آن، «نفس لوّامه» خوانده مي‌شود. اينكه نفس لوّامه چيست و چه عواملي در فعلیت و بيداري‌ آن نقش دارند، مسئله‌اي است كه اين پژوهش به دنبال پاسخ به آنها است. روش پژوهش، توصيفي ـ تحليلي است و در جمع‌آوري داده‌هاي، از منابع كتابخانه‌اي استفاده شده است. با مطالعه و بررسي منابع مربوطه، به دست آمد كه نفس لوّامه يكي از حالات، مراتب و شئون نفس است كه؛ هنگام ارتكاب معاصي توسط آدمي، بدان متصف مي‌شود؛ بدين معنا كه تمامي انسان‌ها از برّ و فاجر، بعضي هم در دنيا و هم در قيامت و بعضي صرفاً در قيامت، بر اثر حضور و بروز عواملي بیداری آفرین، اين حالت لوّامگي را در خود احساس كرده و در نتيجة‌، به دليل انجام فجور و يا قلت انجام كار نيك، ندامت حاصل شده و به ملامت خود مي‌پردازند.

کلیدواژه‌ها: نفس، نفس لوّامه، ضمیر، وجدان، بیداری.