تحليل معناي عُجب و تبيين عوامل ايجاد و پيامدهاي آن، براساس روايات

سال يازدهم، شماره دوم، پياپي 28، پاييز و زمستان 1399



محمدتقي سبحاني‌نيا / استاديار دانشگاه قرآن و حديث    mt.sobhany@gmail.com

* خليل عارفي / دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه علامه طباطبائی    arefy313.1367@gmail.com

دريافت: 25/08/1398 ـ پذيرش: 20/01/1399



چکيده

انسان‌ها به دنبال سعادت در دنیا و آخرت هستند و از هلاکت و عذاب اخروی گریزانند. آدمی ناچار است برای هدایت خویش، به آیات و روایات مراجعه کرده و به آموزه‌های اخلاقی معصومان عمل کند. یکی از رذیله‌های زیان‌بار اخلاقی، عُجب است که موجب هلاکت، فاسد شدن و حبط اعمال می‌شود. برای رهایی از عجب و آسیب‌های خودپسندی، ابتدا باید عوامل ایجاد آن و زیان‌ها و پیامدهای آن از روایات استنباط شود؛ زیرا با شناخت علل عجب، می‌توان از آن عوامل دوری کرد و با آگاهی از زیان‌های حاصل از عجب، زمینة تنبّه انسان فراهم آمده، و برای دوری از عجب، تلاش می‌کند. بر اساس روایات، عواملی مانند بزرگ‌پنداشتنِ اعمال و کوچک‌ شمردن و فراموشی گناهان علل ایجاد عجب هستند. همچنین، طبق روایات پیامدهایی مانند تسلط شیطان بر انسان، دوری از خداوند، ایجاد کینه و دشمنی در اطرافیان، تنهایی، وحشت، توقف رشد علمی، جهالت، کاهش اعمال نیک و پوشیده ماندن عیوب، برخی از زیان‌های حاصل از عجب هستند.

کلیدواژه‌ها: عجب، خودپسندی، خودبینی، رذیله اخلاقی.